80 keer bekeken

Ketters - John van Schaik

  • zondag 25 november 2018 @ 19:37
    #2
    reactie op (#1) Calamandja

    Ik heb dat boek uit, zonder de cursus zou het mij niet gelukt zijn, na het lezen gooi je natuurlijk alles door elkaar: Arianen, gnostiek, Manicheërs, Katharen, Nestorianen, Antroposofen, Hussieten, enzovoort... Bij een andere cursus, over de Founders van het christendom kwam ik de MAnicheers en de gnostici terug tegen, naast Origenes, Paulus en Augustinus. Ik zit tegenwoordig wat meer in de oudheid, en daar is Jona Lendering voor mij wel ene openbaring, met zijn zeer goede weblog Mainzer Beobachter, alsook zijn boek "Israel verdeeld" is wetenschappelijk interessant voor het dieper bestuderen van het ontstaan van het christendom. En het boek "De droom van Constantijn" lijkt me ook voor dit onderwerp interessant (maar een mens kan nu eenmaal niet alles lezen wat hem interesseert, jammergenoeg)

    Wat middeleeuwen betreft is het toch goed om weten dat als me van "bekering" van de "barbaren" spreekt (zoals we bijvoorbeeld bij Clovis) het eigenlijk gaat om een verschuiving binnen het christendom van een bekering van Arianen, volgelingen van Arianus, naar katholieken, en dus geen bekering van "heidendom" naar christendom. Bij onze discussie over het boek 'Clovis' hebben we het hierover al gehad, wat de discussei betrof tussen twee christelijke strekkingen, het ging over de status van Jezus, namelijk is Jezus volledig gelijk aan God of niet. "Arius is van mening dat de Zoon niet van het gelijke wezen is met de Vader omdat de Vader zonder begin is, terwijl de Zoon een begin heeft. En daar is bisschop Alexander het helemaal niet mee eens. Voor hem zijn de Vader en de Zoon van hetzelfde wezen. Dit leidt ertoe dat Alexander Arius excommuniceert."  Om die discussie te beslechten organiseerde keizer Constantijn het concilie van Nicea in 325, waar dan het credo of de geloofsbelijdenis van Nicea werd vastgelegd waarmee Arianen en katholieke christenen kunnen mee leven; maar de katholiken 

    Toen keizer Theodosius later het christendom als staatsgodsdienst had gemaakt (maar welk christendom?) was er echter nog steeds verwarring en organiseerde hij het concilie van Constantinopel in 381, waar de geloofsbelijdenis van Nicea werd bevestigd en nader toegelicht (er waren na Nicea immers vertaalfouten gebeurd naar het Latijn toe; in de christelijke beginperiode werd alles immers in het Grieks besproken (de evangelies waren trouwens ook in het Grieks opgesteld door de 4 evangelisten). Een nieuw credo werd vastgeled, de geloofsbelijdenis van Nicea/Constantinopel dat op de dag van vandaag het credo is geworden van de katholieke kerk.

    Terug naar onze "barbaren"; veel van de Germaanse stammen die in de 4de en 5de eeuw het Romeinse Rijk binnendringen zijn ariaanse christenen. Hoe is dat gekomen?
    In 376 vraagt ene Wulfilla (ca.311-ca.382) belet aan het keizerlijke hof in Contantinopel met de vraag of de Visigoten zich mogen vestigen in het Oost-Romeinse Rijk. De Visigoten zijn op de vlucht voor de opdringende Hunnen. Ze krijgen Pleven toegewezen in Bulgarije. Aan het keizerlijke hof ontmoet Wulfilla een ariaanse bisschop (Eusebius van Nicomedia) die hem bekeert dot het christendom, meer specifiek het ariaanse christendom. Zo verspreidt het ariaanse christendom zich met groot succes onder de Goten. Wulfilla spreekt net zo makkelijk Gotisch als Latijn en Grieks. HIj vertaalt een groot deel van de bijbel in het Gotisch. In Uppsala is nog een exemplaar te bewonderen: de "Codex Argenteus". Wulfilla mag dus een Visigoot zijn, een barbaar is hij zeker niet. 

    Als de Visigoten in 410 onder de leiding van Alarik I Rome (voor de derde keer) binnen vallen treffen zedaar niet de keizer (want keizer Honorius had de hoofdplaats van het kezierrijk verplaatst naar Ravenna) maar wel de bisschop van Rome, Innocentius I. Deze bisschop bemoeit zich met vele interne kwesties van de kerk - zoals de manicheeërs en de pelagianen - maar over de ariaanse Visigoten zijn geen bronnen te vinden. De magere kerkelijke bronnen vermelden enkel dat de 'barbaar' Alarik de kerk met rust laat. 

    Op 4 september 476 wordt de laatste West-Romeinse kezier Romulus Augustulus afgezet door de Germaan Odoaker (435-493). Odoaker is ook een ariaanse christen (en wordt in Wikipedia wel verkeerdelijk 'de eerste barbaarsekoning van Italië' genoemd). Odoaker is een Romeinse generaal van de de "foederati' of Germaanse eenheden die de grenzen van het Romeinse rijk beschermen. Hij heeft de steun van de Romeinse senaat; keizer Romulus augustus heeft die steun niet, hij zit immers in Ravenna. Hoewel Odoaker een ariaans christen is heeft hij geen enkel probleem met de katholieke christenen en de bisschop van Rome.

    Hetzelfde geldt voor de Ostrogoot Theodork de Grote (454-526) die Italië verovert; hij is ook een ariaans christen en dus geen barbaar, die met eigen handen Odoaker doodt (op vraag van de Oost-Romeinse keizer Zeno) en rond 500 in Ravenna de beroemde basiliek Sant'Apolinare Nuovo laat bouwen; dit is een ariaanse kerk; er was ook een oude katolieke kerk waarvan enkel het baptiserium nog over is.

    Visigoten, Ostrogoten, Vandalen, Bourgondiërs en Lombarden - vrijwel alle Germaanse stammen waren dus ariaans christen wanneer ze het Romeinse Rijk binnendringen en het onder de voet lopen. Ze bouwen eigen kerken, zoal in Ravenna, en de liturgische taal is Gotisch en ze hebben een Bijbel die in het Gotisch is opgesteld. De katholieke kerk en de ariaanse kerk bestaan in het algemeen broederlijk naast elkaar, althans volgens de katholieke bisschop-historicus Gregorius van Tours (Ca. 538-594). Er zijn wel enkele vervolgingen zoals in Spanje door de door de ariaanse Vandalen tegen de katholieken. De katholisering van de Germanen is begonnen met Clovis die zich tot het katholieke christendom bekeerde en die geheel Gallië onder zijn gezag wistte te plaatsen. En zo komen we weer bij Clovis terecht...

     

  • maandag 08 oktober 2018 @ 19:01
    #1
     

    Zoals beloofd in een ander forumbericht, vind je hier de link naar de digitale Davidsfondscursus "Ketters. Een geschiedenis naast de kerk" door John Van Schaik. Deze cursus is gebaseerd op het boek, met dezelfde titel, uitgegeven door het Davidsfonds. Het valt wat buiten de krijtlijnen van deze club, daarom heb ik geen recensie geplaatst (ik heb er trouwens geen gevonden)

    Het boek wordt als volgt samengevat door de uitgever:

    Nu in de laatste decennia de katholieke kerk de greep op de religieuze beleving van mensen steeds meer begint te verliezen, wordt de vraag actueel wat er naast de kerk aan christelijke en religieuze beweringen heeft bestaan?
    Veel weten we daar niet van omdat deze kerken door de katholieke kerk altijd zijn verketterd.

    Maar wie en wat zijn die ketters? Doorheen de geschiedenis zijn er ketters geweest in alle soorten en maten: manicheeërs, katharen, nestorianen, tempeliers, graalridders, wederdopers, rozenkruisers, alchemisten, vrijmetselaars, theosofen, antroposofen...

    John Van Schaik geeft inzicht in hoe de rooms-katholieke kerk het monopolie op het christendom had. Hij stelt een groot en kleurrijk pallet samen van vele kerken en bewegingen die door de eeuwen heen zijn vervolgd en verketterd. Met dit boek wil hij een bijdrage leveren aan een moderne en authentieke vorm van christendom.

    Op de website van het Davidsfonds is een leesfragment beschikbaar.