93 keer bekeken

Het Renaissance-wonder

  • maandag 06 september 2021 @ 10:08
    #7
    reactie op (#6) bernard-de-clairvaux

    Ik zie nu ook de inhoud op de website van de uitgever. Het zou allemaal in 167 pagina's moeten passen. Dat is dan wel erg ambitieus. 

  • zondag 05 september 2021 @ 13:01
    #6
    reactie op (#5) penrose

    Dankjewel voor het opzoeken/delen van deze introductie! Een mooi ambitieus boek zeker voor Nederlamds taalgebied. Het gaat wel weer behoorlijk over Florence als bakermat terwijl in de 12/13de eeuw noorditaliaanse steden al teruggrepen naar de romeinse geschiedenis. In universiteitsstad Padua verzamelden professoren en elite al romeinse vondsten, munten en teksten terwijl Florence nog een dorpje aan de Arno was. 

    In mijn eerdere bericht bedoelde ik esotherie in de ware betekenis en niet als 'zweverig'.

     

  • zondag 05 september 2021 @ 09:10
    #5
    reactie op (#4) Calamandja

    Bedankt voor deze uitgebreide inleiding!

    Het spoort mij aan om het boek te kopen...

  • zondag 05 september 2021 @ 00:04
    #4
    reactie op (#3) penrose

    Esoteriek lijkt mij een juiste kwalificatie voor Slavenburg, specialiseert hij zich immers niet op het esoterische christendom? Zoals je zelf schrijft is hij vooral bekend van boeken met titel zoals "Bronnen van de Westerse esoterie" of "Westerse esoterie en oosterse wijsheid". De vraag is terecht wat hij over de renaissance zal schrijven. Ik heb alvast op een "spirituele" website reeds de inleiding, tijdstabel en inhoudstafel gevonden:

    INLEIDING

    Er is al veel geschreven over de (Italiaanse) Renaissance. Mooie kunstboeken met afbeeldingen van schilderingen, beelden en architectuur uit die tijd. Ook enkele boeken over de literaire aspecten. Vaak wordt als het om literatuur gaat geschreven over de pre-renaissancisten Dante Alighieri (1265-1321) met zijn indrukwekkende Divina Commediaof over Giovanni Boccaccio (1313-1375) met zijn prachtige verhalen in de Decamerone.

    In dit boek wil ik twee zaken bij elkaar brengen: de fijnzinnige kunstuitingen van beeldende kunstenaars als Botticelli, Ghirlandaio, Da Vinci, Rafaël en Michelangelo en de overrompelende wereldliteratuur, waaronder een herontdekte hermetische tekst, de volledige geschriften van Platoen een duizelingwekkende rede over de menselijke waardigheid van Pico della Mirandola, een jonge graaf die het durft op te nemen tegen de paus. Daar komt nog bij dat islamitische mystiek en joodse mystiek, zoals de kabbalistische literatuur, in deze era actief bestudeerd werd door geleerden en kunstenaars.

    Beide aspecten, kunst en literatuur, zijn een huwelijk aangegaan. Het nieuwe denken, zoals dat in de teksten naar voren komt, werkt op een intrigerende manier door in de vele kunstwerken. Als je die samenhang begrijpt, zie je bij het tot je nemen van de literatuur beelden voor je van beroemde renaissancekunstwerken. en bij het bekijken van de beelden hoor je als het ware op de achtergrond de onthullende wijsheid die toegankelijk is gemaakt door de renaissancefilosofen.

    Dit boek geeft de levendige geschiedenis weer van mensen die in dat bijzondere tijdvak leefden. Zij hebben sporen nagelaten die merkbaar zijn tot op de dag van vandaag. Zonder dit rijke hoofdstuk in de historie zou onze wereld, onze cultuur, er anders uitzien.

    In de historiografie is er discussie over het feit of de Renaissance nu die totale vernieuwing was, zoals negentiende-eeuwers als Jacob Burckhardt dat stellen. Is de Renaissance niet, weliswaar met andere accenten, een voortzetting van de Middeleeuwen? Voornamelijk in de tweede helft van de vorige eeuw hebben bekende historici in hun lezenswaardige werken kritisch kanttekeningen geplaatst bij de romantische ideeën van Burckhardt en zijn tijdgenoten. Zij beschouwen de renaissance als een van de vele rimpelingen in de mensheidsgeschiedenis. Zo schrijft Toynbee in zijn standaardwerk A Study of History dat men door het woord ‘renaissance’ als eigennaam te gebruiken de fout maakt om een bepaalde gebeurtenis te isoleren en deze renaissance niet te zien als een terugkerend historisch fenomeen.

    Ten dele ben ik het met hen eens. Toch breek ik een lans voor het unieke van de Renaissance als een bakermat van een nieuw mens- en wereldbeeld. Ook Peter Burke, een groot kenner van de Italiaanse Renaissance, zit op die lijn. Hij schrijft dat ‘als we de term gebruiken om er een bepaalde groep van culturele veranderingen in de westerse cultuur mee aan te duiden, zonder vooroordeel jegens de prestaties van de middeleeuwen of jegens die van de wereld buiten Europa, dan kan het gezien worden als een indelingsbegrip dat nog altijd bruikbaar is’.

    De eerste twee hoofdstukken in dit boek zijn ruwe schetsen over de tijdvakken, voorafgaand aan de Renaissance: de Grieks-Romeinse wereld en de Middeleeuwen.  In de daaropvolgende hoofdstukken verschijnt de eerste telg uit de familie de’ Medici ten tonele. Deze Cosimo de’ Medici geeft als renaissancemecenas aan kunstenaars en handschriftenverzamelaars opdrachten die gefinancierd worden met gelden van zijn eigen bank. Hij roept zelfs een academie in het leven, die gewijd is aan Plato en de neoplatonici.

    Als directeur van die Academie, priester-geleerde-arts Marsilio Ficino, vertaalt niet alleen de in die tijd grotendeels onbekende werken van Plato; hij geeft ook een verloren gewaand geschrift uit, het Corpus Hermeticum, waarover meer in het zesde hoofdstuk. In het zevende hoofdstuk laat ik zien dat de denkbeelden van Ficino doorwerken in de beeldende kunst.

    De hoofdstukken 8 en 9 gaan dieper in op de kunstuitingen uit die tijd en de machtige beschermheer uit het Medici-geslacht, Lorenzo il Magnifico, op wie een geruchtmakende moordaanslag plaatsvindt.

    In de hoofdstukken 10 en 11 besteed ik aandacht aan het humanisme, dat vanuit Florence uitwaaiert, vooral ook door de rol van Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494). Dit genie trekt naar Rome om zijn, voor die tijd revolutionaire denkbeelden te verdedigen aan het pauselijk hof. Zijn harmonie van klassieke schoonheid, joodse mystiek, islamitische wijsheid en ondogmatisch christendomwordt door de paus niet op prijs gesteld en tot ketterij verklaard. En er zijn ook andere tegengeluiden, zoals die van boeteprediker Savonarola, waarover we lezen in het dertiende hoofdstuk. Maar de humanistische stroom is niet meer te stoppen. Ze vindt weerklank in West-Europa, met humanisten als Reuchlin, Thomas More en Erasmus.

    Bij het eindigen van het culturele primaat van Florence staan de Romeinse pausen in de rij. Na het echec va het schisma met de ‘ballingschap’ in Avignon, worden pausen de nieuwe opdrachtgevers van oogverblindende schilderingen en soms megalomane bouwwerken, zoals de Sint-Pieter.

    Het betekent ook, zoals te lezen is in hoofdstuk 16, een renaissance van het pausdom zelf. Voor kunstenaars als Botticelli, Rafaël en vooral Michelangelo betekent dit werk aan de winkel. Het genie Michelangelo weet in zijn schilderingen op het plafond van de Sixtijnse Kapel intrigerende verbindingen aan te brengen tussen bijbelse taferelen en de joodse wijsheid van de kabbala. een absoluut hoogtepunt uit de Renaissance. Dat alles vinden we, met schitterende illustraties, in het zeventiende en achttiende hoofdstuk. Het hoofdstuk daarop gaat over de hoogrenaissance en de (tijdelijke) teloorgang van Rome , dat het einde inluidt van de Italiaanse Renaissance.

    Het laatste hoofdstuk geeft een beschouwing en korte samenvatting van elementen uit de Renaissance en de erfenis daarvan in de volgende eeuwen.

    Ik wens u veel kijk- en leesplezier.

    Jacob Slavenburg

    TIJDTABEL

    • 1389 Cosimo de’ Medici, zoon van Giovanni di Bicci,  geboren
    • 1397 Giovanni di Bicci richt Medici bank op in Florence met filiaal in Rome
    • 1406 Florence neemt Pisa in
    • 1416 Geboorte van Piero de’ Medici (de Jichtige)
    • 1429 Oorlog om Lucca tussen Milaan en Florence
    • 1433-1434 Cosimo in ballingschap in Venetië
    • 1436 Koepel Florentijnse dom door Brunelleschi voltooid
    • 1436-1443 Restauratie San Marco-klooster
    • 1437 Medici bibliotheek geopend
    • 1439 Oecumenisch concilie verplaatst zich naar Florence; Byzantijnse geleerden geven lezingen en colleges over Plato en neoplatonisten
    • 1440 Dood van Cosimo’s broer Lorenzo
    • 1449 Geboorte van Lorenzo de’ Medici (il Magnifico)
    • 1450 Battista Alberti publiceert de pictura (‘over het schilderen’)
    • 1453 Val van Constantinopel
    • 1462 Plato-academie start
    • 1463 Vertaling van het Corpus Hermeticumdoor Ficino
    • 1464 Dood van Cosimo
    • 1466 De nog zeer jonge Lorenzo tekent overeenkomst met paus Paulus II; Medici bank krijgt monopolie in aluinhandel
    • 1469 Dood van Piero I; Lorenzo volgt hem op, huwelijk Lorenzo en Giuliano
    • 1479 Lorenzo naar Napels om vrede te sluiten; Michelangelo wordt opgenomen in familie  Lorenzo
    • Turkse aanslag op Otranto, in de ‘hak’ van Italië
    • 1481 Sixtijnse kapel gereed
    • 1482-1485 Pico della Mirandola in Florence
    • 1482 Da Vinci verlaat Florence en trekt naar Milaan
    • 1482 Pico publiceert zijn negenhonderd stellingen
    • 1487 Pico in de ban gedaan, arrestatie in Frankrijk, Lorenzo weet hem terug in Florence te krijgen
    • 1488 Michelangelo wordt opgenomen in de familie van Lorenzo il Magnifico: tegeltableau van Hermes Trismegistus in de kathedraal van Sienna
    • 1487-1492 Pico in medici-villa in Fiesole
    • 1489 Pico’s Heptaplus wordt opgedragen aan Lorenzo
    • 1490 Reuchlin ontmoet Pico della Mirandola
    • 1492 Dood van Lorenzo il Magnifico, Leonardo da Vinci’s Vitruviusman
    • 1492-1503 Borgiapaus Alexander VI
    • 1494 Franse val in Florence, vlucht van Piero de’ Medici (de onfortuinlijke); verdachte dood van Pico della Mirandola en Poliziano
    • 1498 Openbare verbranding Savonorola
    • 1499 Dood van Marsilio Ficino
    • 1503 Paus Lulis II della Rovere, neef van Sixtus, treedt aan
    • 1508 Michelangelo begint aan de schildering van het plafond van de Sixtijnse Kapel
    • 1509 Lof der zotheid van Erasmus verschijnt; Rafaël begint aan de beschildering van de Stanza della Segnatura
    • 1513-1521 Paus Leo X de’Medici op de pauselijke troon
    • 1516 Utopia van Thomas More verschijnt
    • 1517 De Arte Cabbalistica van Reuchlin verschijnt; Luther poneert zijn 95 stellingen; het begin van de Reformatie
    • 1519 Dood van Leonardo da Vinci in Amboise
    • 1526 Sint-Pieter gereed, ingewijd door Paus Clemens VII de’ Medici
    • 1527 Il Sacco di Roma (‘de plundering van Rome’)
    • 1545-1563 Concilie van Trente
    • 1550 Giorgio Vasari publiceert De Levens
    • 1564 Michelangelo sterft in Rome

    INHOUDSOPGAVE

    Tijdtabel
    Proloog

    1 Na Rome
    Kunst en cultuur
    Verval
    Religieus fanatisme
    Brand in de grootste bibliotheek ooit

    2 Licht in het duister
    Dark ages
    Duisternis
    Memento mori
    Erfzonde
    Schisma
    Islam
    Strijd in het Oosten
    Moren
    Vertaalschool
    Kabbala

    3 Renaissance
    Het begrip Renaissance
    Carpe diem
    De renaissancemens
    Florence, bakermat van de Renaissance
    De bank
    Wissel en woeker: het promessesysteem
    Cosimo als bankier
    De plaats van de bankier in de gemeenschap
    Cosimo als mecenas

    4 Bouwen en boeken
    Michelozzo
    Cosimo als boekenverzamelaar
    De eerste openbare bibliotheek
    Het Medici-paleis

    5 Godsdienst en filosofie
    Concilie
    Academie
    Marsilio Ficino
    Plato voorbij
    Geen onbekende

    6 Hermetisch ontsloten
    Bestseller
    God, kosmos, mens
    Hermes onderwijst zijn zoon

    7 Hermes in beeld
    Hermes wordt jonger
    Primavera
    Andere kijk
    Platoonse liefde
    Godin van de liefde
    Hermes te paard

    8 Vermomde heiligen
    Perspectief
    Zelfbewustzijn
    Handel met het Vaticaan
    Het verhaal van Filippo

    9 Moord in de kerk
    Lorenzo il Magnifico
    De aanslag
    Wraak
    Sixtijnse kapel
    Kunstenaarsexport

    10 Humanisme in de Renaissance
    Petrarca
    Florence
    Studia humanitas
    Bartelomeo Platina
    Productief auteur
    Kookboek
    Gezoend en smaakvol

    11 Pico della Mirandola
    Een rusteloze filosoof
    Negenhonderd stellingen
    Wereldliteratuur
    Invloed en verspreiding

    12 Synthese
    Pico en de Heptaplus
    De inhoud
    Laatste levensjaren

    13 Een boeteprediker in Florence
    De boeteprediker van de San Marco
    De bezetting van Florence
    Vanitas vanitatis
    Einde en begin

    14 Over de grenzen
    Golfbewegingen
    Johannes Reuchlin
    Thomas More
    Erasmus
    Terug naar Italië

    15 De pausenstrijd
    Avignon
    Terug in Rome

    16 De renaissance van het pausdom
    Renaissancepaus
    Vlucht naar Florence
    Vaticaanse bibliotheek
    Van cultuurbarbaar tot cultuurminnaar
    Paus Pius van Pienza
    Sixtijnse kapel
    Mijnenveld
    De Borgia’s
    Familieman
    Lucrezia
    Het kastanjebanket
    Restauratie
    La famiglia

    17 Een soldateske kunstminnaar
    De condottieri
    Sint-Pieter
    Grafmonument
    Gekonkel
    Synthese kunst en wijsbegeerte

    18 Apotheose 
    Verborgen betekenissen
    De schepping van de mens
    De joodse achtergrond
    Vrouwe wijsheid
    Baarmoeder
    De rib die geen rib was
    De bolronde mens
    De zondeval die geen zonde was
    De slang

    19 het einde van de Renaissance
    Hoogrenaissance
    Plundering van Rome
    Architectuur
    Hemelse muziek
    Trente

    20 Renaissance, vernieuwing of voortzetting?
    Korte, middellange en lange termijn
    Renaissance-aspecten
    Mens- en wereldbeeld
    Terug naar de oorsprong
    Visuele kunst
    Erfenis

    Epiloog: Michelangelo, beeldend verwoord
    Noten
    Geraadpleegde literatuur
    Register van namen

    Gewijzigd op 2021-09-05 00:05:54
  • zaterdag 04 september 2021 @ 10:23
    #3
    reactie op (#2) bernard-de-clairvaux

    Merkwaardig toch dat het werk van Slavenburg afgedaan wordt als "esoteriek"...  Hij heeft meer dan 2200 pagina's vertaalwerk gemaakt van apokriefe boeken.

    Nog merkwaardiger is het feit dat "toverijen" enkel aanvaard worden als ze in de bijbel staan.

    Wat is de mens toch een naïeve sukkelaar...

  • woensdag 01 september 2021 @ 16:28
    #2

    Haha, ik had ook al een aankondiging gezien van dit boek. Het is al weer lang geleden dat er in het Nederlands een boek verscheen over de Renaissance, dus het heeft zeker mijn interesse. Meteen een kanttekening: de schrijver heeft een duidelijke trackrecord op religieuze en esotherische thema's, dus ik ben benieuwd (en een beetje bevreesd) in hoeverre het boek voldoende recht doet aan alle aspecten van de renaissance, of dat het vooral gaat over 'de verborgen boodschappen in...'. Dat is op dit moment speculeren, dus ik zal het zeker beetpakken zogauw ik weer in een boekhandel ben.

  • dinsdag 31 augustus 2021 @ 23:16
    #1

    Het Renaissance-wonder

    Jacob Slavenburg

    Het Renaissance-wonder

    Bakermat van een nieuw mens- en wereldbeeld

    Veel aspecten van de Renaissance worden in dit boek in samenhang beschreven, ondersteund door fraaie illustraties. Jacob Slavenburg geeft een levendig beeld van kunstenaars, filosofen, monniken en pausen die in dit bijzondere tijdvak leefden. Het was een tijd waarin mens- en wereldbeeld fundamenteel veranderden. Een tijd waarin beeldende kunst en literatuur een huwelijk aangingen. Bij het lezen van de fascinerende teksten komen de beroemde fresco's en schilderijen als vanzelf naar boven. In de kunstwerken resoneert de onthullende wijsheid die de humanistische filosofen toegankelijk hebben gemaakt. Hun nieuwe ideeën hebben een blijvende invloed gehad op de hele westerse cultuur.

     

    De cover oogt fraai, benieuwd of de inhoud wetenschappelijk onderbouwd is. Afwachten wat onze club-recensent en renaissanceliefhebber hiervan vindt.

    Gewijzigd op 2021-08-31 23:19:47