87 keer bekeken

Moed en Tegenspoed - E. De Maesschalck

  • vrijdag 22 april 2022 @ 14:11
    #1
    Edward De Maesschalck - Moed en Tegenspoed. 
     Edelvrouwen in de Bourgondische tijd
    303 pagina's - €32,50

    We kennen Edward De Maesschalck van zijn boeken over de Graven van Vlaanderen, de Bourgondische Vorsten, Oranje tegen Spanje, het Strijdtoneel van Europa. 

    De achterflap van het nieuwe boek Edelvrouwen en Tegenspoed vertelt het volgende:

    De Bourgondische tijd was in alle opzichten voorspoedig. Maar niet voor de positie van de edelvrouw. In deze overgangstijd van middeleeuwen naar renaissance pikten mannen het niet langer dat vrouwen in eigen naam bestuurden, ook al deden ze dat meestal uitstekend.

    De vrouwen verzetten zich tegen deze evolutie. De eerste vrouw die alarm sloeg was Christine de Pisan(†1430), maar ook  later bestreden vele edelvrouwen de teloorgang van hun waardigheid en de mannelijke naijver die hen belaagde. Tien edelvrouwen passeren de revue: Margaretha van Brabant, Margaretha van Male, Christine de Pisan, Jeanne d’Arc, Isabella van Portugal, Guigone de Salins, Jacoba van Beieren, Maria van Bourgondië, Johanna de Waanzinnige, Margaretha van Oostenrijk. Ze waren vaak moedig, maar steeds meer machteloos.

    De Maesschalck laat hen opnieuw schitteren en besteedt daarbij veel aandacht aan fenomenen als bastaards, nonnen, zieneressen, politiek actieve vrouwen en vermeende heksen en bovenal naar liefde, seks en ongepaste mannengrappen.
     
    In het voorwoord geeft hij de volgende argumentatie voor het schrijven van dit nieuwe boek:

    Bij het schrijven van opeenvolgende boeken over de geschiedenis der Nederlanden (De graven van Vlaanderen, De Bourgondische vorsten, Oranje tegen Spanje, Het Strijdtoneel van Europa) is me opgevallen hoe vrouwen geregeld aan het roer van de staat stonden en met hoeveel kennis van zaken en diplomatiek inzicht zij deze functie hebben uitgeoefend. Ik merkte echter eveneens dat zij in de Middeleeuwen dikwijls regeerden in eigen naam, in de Moderne Tijd steeds meer in naam van illustere mannen, hun vaders, echtgenoten, zonen of neven. Terwijl heel wat vrouwen in de Middeleeuwen uitblonken door kennis, devotie en macht en de edelvrouwen hoog in aanzien stonden bij de ridderstand, werden ze in de Moderne Tijd steeds meer het voorwerp van laatdunkende spot, tot ze onder de wetgeving van Napoleon alle rechten verloren. Ze stonden toen als hulpeloze en onbekwame wezens altijd onder voogdij van mannen en hadden niet meer rechten dan minderjarigen of zwakzinnigen. Hoe heeft het zover kunnen komen?

    De vijftiende eeuw beleefde het hoogtij van Bourgondië, maar was tevens een breuklijn in de positie van de edelvrouw. In deze overgangstijd van Middeleeuwen naar Renaissance raakte de reële macht van heel wat adellijke dames ondermijnd. Mannen pikten het niet langer dat vrouwen in eigen naam bestuurden, ook al deden ze dat meestal uitstekend. Ze vielen steeds meer onder voogdij van echtgenoten, zonen en inhalige neven. Tegelijkertijd raakte de hoofse liefde, waarin vrouwen een ereplaats bekleedden, in de verdrukking. De Kerk was altijd al een mannenbastion geweest, maar de opkomende universiteiten waren nog erger. Daar was van vrouwen zelfs geen sprake meer, tenzij om ze te vernederen en te bespotten. De genadeslag viel bij de publicatie van De Heksenhamer (1487), waarin alle vrouwen als potentiële heksen werden afgeschilderd.

    De vrouwen hebben zich tegen deze trend verzet, soms met de moed der waanhoop. De eerste vrouw die alarm sloeg, was Christine de Pisan († 1430), maar daarna hebben vele edelvrouwen de teloorgang van hun waardigheid bestreden, vooral de prinsessen en vorstinnen die voorbestemd waren om te regeren maar door mannelijke rivaliteit en na-ijver werden belaagd. De neiging van mannen om vrouwen als onmondige en lichtzinnige wezens te beschouwen, waarmee geen land te bezeilen was, heeft nog sterk doorgewerkt tot in onze eigen tijd. Het is opvallend hoe tal van (mannelijke) historici de praatjes van toenmalige (mannelijke) kroniekschrijvers graag geloofden en dus zonder verpinken herhaalden dat Margaretha van Brabant († 1380) de minnares van haar man had vermoord, dat Jacoba van Beieren († 1436) een lichtzinnig warhoofd was, dat Isabella van Portugal (+ 1472) door haar man, Filips de Goede, wegens ongehoorzaamheid werd gedumpt en verbannen, en dat Johanna van Castilië (+ 1555) helaas waanzinnig was en dus terecht werd opgesloten. Het zijn haast altijd vrouwelijke historici geweest die met grote ijver en een open blik de ware toedracht hebben blootgelegd.

    Dat de grote breuklijn in de positie van de vrouw plaatsvond in de vijftiende eeuw, en dus in de Bourgondische tijd, willen we aantonen met tien portretten van machtige, maar steeds machtelozer vrouwen. Om deze tien biografieën in hun historische context te plaatsen, geef ik tussendoor een overzicht van diverse historische fenomenen en gebeurtenissen. Het gaat om bastaards, nonnen, begijnen, zieneressen, politiek actieve vrouwen en vermeende heksen, om vrouwenkleren en juwelen, en vooral om liefde, seks en gore mannengrappen.

    Dat vrouwen tot veel in staat zijn en bovendien dikwijls uitgroeien tot uitstekende leiders, die hun mannelijke collega's overtreffen, heb ik tijdens mijn werk aan de VRT geregeld mogen ervaren. Ik dank ze voor hun voorbeeld dat mij tot dit inzicht heeft gebracht. 

     

    INHOUDSTAFEL

    1. Margaretha van Brabant (1323-1380)
    2. Bastaards
    3. Margaretha van Male (1350-1405)
    4. Hoofse liefde
    5. Christine de Pisan (1364-1430)
    6. Stad der Vrouwen
    7. Jeanne d'Arc (1412-1431)
    8. De laatste zieneressen
    9. Jacoba van Beieren (1401-1436)
    10. Vrouwen en politiek
    11. Isabella van Portugal (1397-1471)
    12. Mannengrappen over vrouwen
    13. Guigone de Salins (1403-1470)
    14. Monialen en begijnen
    15. Maria van Bourgondië (1357-1482)
    16. Schone schijn
    17. Johanna de Waanzinnige (1479-1555)
    18. De Heksenhamer
    19. Margaretha van Oostenrijk (1480-1530)
    20. ’De vrouw is de glorie van de schepping'
    Gewijzigd op 2022-04-22 14:17:05